Van hondengedrag naar leiderschap en onderwijs

Een nieuwe ronde met Buddy

Ik zit inmiddels in mijn tweede ronde hondencursus, de Elementaire Gehoorzaamheid, met Buddy. Buddy is een Boerboel van ruim 1,5 jaar en weegt rond de zeventig kilo. Een indrukwekkende verschijning, maar in zijn hoofd nog volop pup. Tijdens de les hoop ik dat hij goed op mij let, maar in werkelijkheid is hij vaak met zijn neus op de grond of druk bezig met de andere honden. De hoeveelheid prikkels maakt dat de aandacht snel weg is.

Afleiding en spanning

Die afleiding overvalt me elke keer weer. Voor een gevoelige hond als hij kan spanning er meteen inzitten. Een harde knal, een onverwachte beweging of teveel prikkels in de groep en hij reageert direct. En dan sta ik daar met een hond die sterker is dan ik en die in dat moment zijn eigen plan trekt.

Wat dan niet helpt is dat ik gefrustreerd raak. Buddy voelt dat feilloos aan en reageert erop alsof het een spel is. Hoe harder ik roep of trek aan de riem, hoe meer hij meegaat in de chaos. Dat dwingt mij om de rust in mezelf te zoeken. Eén keer duidelijk zijn werkt beter dan drie keer foei, nee, uh of dat mag niet. Consequentie en kalmte brengen hem veel sneller terug bij de oefening.

Leren van Pavlov

Toch leer ik elke week iets nieuws. Een van de inzichten gaat over vuurwerk. Als er een knal klinkt moet ik hem direct een voertje geven. Niet wegtrekken of corrigeren maar belonen. Het voelt tegenstrijdig, maar ik hoop dat dit gaat werken. Het idee is dat hij de knal koppelt aan iets positiefs. Dit is precies wat Pavlov liet zien: gedrag verandert wanneer de associatie verandert.

Het vraagt van mij scherpte. Een seconde te laat en de link is weg. Buddy leert snel maar alleen als ik er precies op zit. Dat maakt deze training soms frustrerend maar ook waardevol.

Gelukkig zie ik thuis een ander beeld. In een prikkelvrije omgeving, zeker als er iets te eten in het spel is, volgt Buddy direct. Dat geeft mij hoop dat wat we oefenen in de cursus ook echt kan landen, als hij leert om stap voor stap met de prikkels om te gaan.

Gedrag en duidelijkheid

De cursus gaat verder dan commando’s. Het draait om de relatie tussen hond en eigenaar. Honden zoeken duidelijkheid en hiërarchie. Als ik twijfel neemt Buddy de leiding. Als ik rustig en consequent blijf ontspant hij. Dit sluit aan bij wat gedragstheorie ons leert. Pavlov liet zien hoe associaties werken. Skinner liet zien hoe belonen gewenst gedrag versterkt. Het uitdoven, het negeren van ongewenst gedrag, werkt vaak net zo goed. En Buddy laat mij zien hoe groot de rol van duidelijkheid is in het geven van rust.

Van hond naar team

Wat ik met Buddy ervaar herken ik in teams. Mensen zijn natuurlijk geen honden maar reageren ook sterk op duidelijkheid, waardering en timing. Een compliment dat drie weken later komt mist zijn kracht. Net als bij Buddy telt het moment.

Daarmee kom ik uit bij leiderschapstheorie. Het situationeel leiderschap van Hersey en Blanchard laat zien dat je je stijl moet afstemmen op het ontwikkelingsniveau van je team. Soms is sturing nodig en soms juist ruimte. Precies zoals ik bij Buddy het ene moment streng moet zijn en het andere moment kan loslaten.

Leren in onderwijs

In het onderwijs zie ik dezelfde basisprincipes terug. Een van de eerste dingen die je leert in de onderwijswetenschappen is het behaviorisme: gewenst gedrag versterken door directe beloning. Inmiddels weten we veel meer over leren, met inzichten uit cognitieve en constructivistische theorieën. Maar de kern blijft dat de manier waarop je reageert in het moment het verschil maakt. Dat zie ik in de klas, maar net zo goed op het trainingsveld met Buddy.

Een spiegel in leiderschap

Buddy is meer dan een hond. Hij is een spiegel. Hij laat mij zien wanneer ik te snel wil, te streng ben of mijn geduld verlies. Hij leert me dat leiderschap geen rol is die je speelt maar gedrag dat je dagelijks laat zien.

Leiderschap leer je niet uit een boek maar door dagelijks open te staan voor alles wat op je pad komt.